{"id":1517,"date":"2025-02-26T20:15:17","date_gmt":"2025-02-26T19:15:17","guid":{"rendered":"https:\/\/onkologiaprzemysl.pl\/?p=1517"},"modified":"2025-09-24T20:33:24","modified_gmt":"2025-09-24T18:33:24","slug":"protonoterapia-i-kontrola-nik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/onkologiaprzemysl.pl\/?p=1517","title":{"rendered":"Protonoterapia a kontrola NIK"},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Protonoterapia<\/strong>, inaczej terapia protonowa lub radioterapia protonowa , to zaawansowany rodzaj radioterapii, w kt\u00f3rej do na\u015bwietlania guza wykorzystuje si\u0119 wi\u0105zki proton\u00f3w \u2013 dodatnio na\u0142adowanych cz\u0105stek. Kluczow\u0105 zalet\u0105 tej metody jest jej niezwyk\u0142a precyzja, kt\u00f3ra pozwala na dostarczenie wysokiej dawki promieniowania bezpo\u015brednio do nowotworu, jednocze\u015bnie minimalizuj\u0105c nara\u017cenie zdrowych tkanek na promieniowanie. Jest to szczeg\u00f3lnie wa\u017cne w leczeniu nowotwor\u00f3w u dzieci oraz zmian zlokalizowanych w pobli\u017cu  krytycznych narz\u0105d\u00f3w, takich jak m\u00f3zg, oko czy rdze\u0144 kr\u0119gowy. <\/p>\n\n\n\n

Jak dzia\u0142a protonoterapia?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    \n
  1. Przyspieszanie proton\u00f3w:<\/strong> Protony s\u0105 przyspieszane w cyklotronie do wysokiej energii, wynosz\u0105cej nawet 230 MeV (megaelektronowolt\u00f3w). <\/li>\n\n\n\n
  2. Formowanie wi\u0105zek:<\/strong> Wytworzone wi\u0105zki proton\u00f3w s\u0105 formowane w tzw. wi\u0105zki o\u0142\u00f3wkowe. <\/li>\n\n\n\n
  3. Precyzyjne napromienianie:<\/strong> Dzi\u0119ki zaawansowanemu obrazowaniu 3D i kontroli k\u0105ta podania wi\u0105zki, jest ona kierowana bezpo\u015brednio na nowotw\u00f3r. Protony oddaj\u0105 swoj\u0105 energi\u0119 w miejscu guza, a nast\u0119pnie zatrzymuj\u0105 si\u0119, nie uszkadzaj\u0105c tkanek znajduj\u0105cych si\u0119 g\u0142\u0119biej. <\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n

    Zalety protonoterapii:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

      \n
    • Ochrona zdrowych tkanek<\/strong> : Znaczne zmniejszenie dawki promieniowania w zdrowych tkankach otaczaj\u0105cych guz, co redukuje ryzyko powik\u0142a\u0144. <\/li>\n\n\n\n
    • Wysoka precyzja:<\/strong> Mo\u017cliwo\u015b\u0107 bardzo precyzyjnego ukierunkowania wi\u0105zki proton\u00f3w na nowotw\u00f3r. <\/li>\n\n\n\n
    • Wi\u0119ksza dawka dla guza:<\/strong> Pozwala na dostarczenie wi\u0119kszej dawki promieniowania do guza, ni\u017c w radioterapii konwencjonalnej. <\/li>\n\n\n\n
    • Skuteczno\u015b\u0107 w leczeniu radioopornych nowotwor\u00f3w:<\/strong> Umo\u017cliwia skuteczne leczenie guz\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 mniej wra\u017cliwe na standardow\u0105 radioterapi\u0119. <\/li>\n\n\n\n
    • Zmniejszenie ryzyka powik\u0142a\u0144:<\/strong> Szczeg\u00f3lnie wa\u017cne u dzieci, kt\u00f3rych rozwijaj\u0105cy si\u0119 organizm jest bardziej podatny na negatywne skutki promieniowania. <\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

      Wskazania:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

        \n
      • Nowotwory dzieci\u0119ce:<\/strong> W przypadku dzieci ze wzgl\u0119du na wi\u0119ksz\u0105 podatno\u015b\u0107 na skutki promieniowania. <\/li>\n\n\n\n
      • Guz m\u00f3zgu i rdzenia kr\u0119gowego:<\/strong> Umo\u017cliwia precyzyjne na\u015bwietlanie zmian w m\u00f3zgu i rdzeniu. <\/li>\n\n\n\n
      • Nowotwory oka (np. czerniak oka):<\/strong> Pozwala zniszczy\u0107 guz bez uszkadzania nerwu wzrokowego i narz\u0105du wzroku. <\/li>\n\n\n\n
      • Nowotwory g\u0142owy i szyi, gruczo\u0142u krokowego, p\u0142uc:<\/strong>\u00a0W przypadkach, gdy leczenie standardow\u0105 radioterapi\u0105 by\u0142oby zbyt obci\u0105\u017caj\u0105ce dla pacjenta.\u00a0<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

        Kontrola NIK<\/h4>\n\n\n\n

        W Polsce dost\u0119pno\u015b\u0107 do protonoterapii jest ograniczona mimo istnienia nowoczesnego Centrum Cyklotronowego Bronowice w Krakowie. W 2023 r. z tej innowacyjnej terapii leczenia nowotwor\u00f3w skorzysta\u0142o 312 pacjent\u00f3w, co stanowi\u0142o 78 proc. potencja\u0142u o\u015brodka – wskazuje Najwy\u017csza Izba Kontroli.<\/p>\n\n\n\n

        NIK w najnowszym w raporcie zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119, \u017ce nowotwory z\u0142o\u015bliwe to rosn\u0105cy problem zdrowotny i spo\u0142eczny w Polsce. Ka\u017cdego roku diagnozuje si\u0119 oko\u0142o 170 tys. nowych przypadk\u00f3w, a liczba zgon\u00f3w z powodu nowotwor\u00f3w wynosi oko\u0142o 100 tys. os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

        Izba wskaza\u0142a, \u017ce jedn\u0105 z kluczowych metod leczenia nowotwor\u00f3w jest radioterapia, kt\u00f3rej nowoczesn\u0105 odmian\u0105 jest protonoterapia \u2013 zaawansowana technologia wykorzystuj\u0105ca precyzyjne promieniowanie protonowe do niszczenia zmian nowotworowych. Jej zalet\u0105 jest bardzo du\u017ca precyzja wi\u0105zki promieniowania docieraj\u0105cej do guza nowotworowego, dzi\u0119ki w\u0142a\u015bciwo\u015bciom fizycznym proton\u00f3w oraz rozk\u0142adowi dawki w tkankach. Szczeg\u00f3lnie istotne jest to w przypadku nowotwor\u00f3w umiejscowionych g\u0142\u0119boko (np. guzy wewn\u0105trzczaszkowe).<\/p>\n\n\n\n

        W raporcie przypomniano, \u017ce w Polsce jedynym o\u015brodkiem protonoterapii jest Instytut Fizyki J\u0105drowej Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, kt\u00f3ry w swojej strukturze posiada Centrum Cyklotronowe Bronowice (CCB). W wyniku inicjatywy Wielkopolskiego Centrum Onkologii w Poznaniu, z ko\u0144cem 2026 r. planowane jest otwarcie tam drugiego w Polsce o\u015brodka protonoterapii.<\/p>\n\n\n\n

        Protonoterapia by\u0142a przedmiotem zainteresowania NIK ju\u017c w 2020 r. Kontrola w Centrum Cyklotronowym Bronowice w Krakowie ujawni\u0142a, \u017ce o\u015brodek wykorzystuje jedynie 30 proc. swojego potencja\u0142u terapeutycznego. Ponadto – jak zauwa\u017cono – zaprzestano protonoterapii dla dzieci, a strategia rozwoju tej formy leczenia nie zosta\u0142a opracowana.<\/p>\n\n\n\n

        W aktualnym raporcie Najwy\u017csza Izba Kontroli stwierdzi\u0142a, \u017ce w latach 2020\u20132024 kolejni urz\u0119duj\u0105cy ministrowie zdrowia nie zrobili wystarczaj\u0105co du\u017co, aby rozwija\u0107 i uporz\u0105dkowa\u0107 system terapii protonowej w Polsce. „Mimo \u017ce w 2023 roku rozszerzono list\u0119 nowotwor\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna ni\u0105 leczy\u0107, mo\u017cliwo\u015bci Centrum Cyklotronowego Bronowice w Krakowie nie by\u0142y w pe\u0142ni wykorzystywane” – podkre\u015bli\u0142a Izba.<\/p>\n\n\n\n

        Jednak\u017ce od momentu otwarcia Centrum Cyklotronowego Bronowice do ko\u0144ca 2023 r. zaobserwowano znacz\u0105cy wzrost liczby pacjent\u00f3w poddanych protonoterapii nowotwor\u00f3w zlokalizowanych poza narz\u0105dem wzroku. „W 2023 roku terapii protonowej podda\u0142o si\u0119 312 pacjent\u00f3w, co stanowi\u0142o 78 proc. ca\u0142kowitego potencja\u0142u terapeutycznego o\u015brodka” – wskaza\u0142a NIK.<\/p>\n\n\n\n

        Izba podkre\u015bli\u0142a przy tym, \u017ce w latach 2020\u20132024 spo\u015br\u00f3d 881 pacjent\u00f3w poddanych terapii protonowej ok. 34 proc. stanowi\u0142y osoby, kt\u00f3rych schorzenia nie by\u0142y uj\u0119te w wykazie \u015bwiadcze\u0144 gwarantowanych. W raporcie podkre\u015blono, \u017ce mogli oni by\u0107 leczeni dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy Narodowego Instytutu Onkologii Oddzia\u0142u w Krakowie i Konsultanta krajowego w dziedzinie radioterapii onkologicznej, kt\u00f3ry wydawa\u0142 indywidualne zgody na terapi\u0119 w takich przypadkach. Bez tego – jak zaznaczono – o\u015brodek wykorzystywa\u0142by tylko po\u0142ow\u0119 swoich mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

        Zdaniem NIK, brak skutecznych dzia\u0142a\u0144 Ministerstwa Zdrowia spowodowa\u0142 ograniczenie dost\u0119pu do terapii protonowej, a wiele problem\u00f3w organizacyjnych i brak wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy plac\u00f3wkami utrudnia\u0142y leczenie pacjent\u00f3w. Izba we wnioskach do Ministerstwa Zdrowia wskaza\u0142a na potrzeb\u0119 opracowania zasad organizacji protonoterapii z uwzgl\u0119dnieniem mo\u017cliwo\u015bci zawierania um\u00f3w ze \u015bwiadczeniodawcami z ca\u0142ego kraju, z podzia\u0142em na odr\u0119bne zasady dla pacjent\u00f3w doros\u0142ych i dzieci.<\/p>\n\n\n\n

        Ponadto NIK postuluje o aktualizacj\u0119 taryf protonoterapii nowotwor\u00f3w zlokalizowanych poza narz\u0105dem wzroku, przy uwzgl\u0119dnieniu odr\u0119bnych stawek dla doros\u0142ych i dzieci, w tym dla dzieci wymagaj\u0105cych znieczulenia og\u00f3lnego podczas terapii.<\/p>\n\n\n\n

        NIK zawnioskowa\u0142a te\u017c o opracowanie rozwi\u0105za\u0144 systemowych umo\u017cliwiaj\u0105cych utworzenie o\u015brodka leczniczego w Centrum Cyklotronowym Bronowice w Krakowie. Zdaniem Izby inicjatywa ta powinna by\u0107 realizowana we wsp\u00f3\u0142pracy z Prezesem Rady Ministr\u00f3w, Ministrem Nauki, Kierownictwem IFJ PAN, Prezesem Narodowego Funduszu Zdrowia, podmiotami leczniczymi zajmuj\u0105cymi si\u0119 onkologi\u0105 oraz Konsultantem krajowym ds. radioterapii onkologicznej.(PAP)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

        Protonoterapia, inaczej terapia protonowa lub radioterapia protonowa , to zaawansowany rodzaj radioterapii, w kt\u00f3rej do na\u015bwietlania guza wykorzystuje si\u0119 wi\u0105zki proton\u00f3w \u2013 dodatnio na\u0142adowanych […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1518,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[10,20,19,2,16,5,6,3,9,4],"class_list":["post-1517","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii","tag-choroba","tag-choroba-nowotworowa","tag-jan-holowka","tag-onkologia","tag-onkologiczny-telefon-zaufania","tag-pacjent","tag-podkarpackie","tag-przemysl","tag-przemysl-2","tag-zdrowie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/onkologiaprzemysl.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1517","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/onkologiaprzemysl.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/onkologiaprzemysl.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/onkologiaprzemysl.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/onkologiaprzemysl.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1517"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/onkologiaprzemysl.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1517\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1522,"href":"https:\/\/onkologiaprzemysl.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1517\/revisions\/1522"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/onkologiaprzemysl.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1518"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/onkologiaprzemysl.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1517"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/onkologiaprzemysl.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1517"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/onkologiaprzemysl.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1517"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}